زنان در چشم انداز توسعه ايران
نوشتاری از پويا دبيري مهر
امروزه همه صاحبنظران و مسئولان اجرايي به اين نتيجه رسيده اند كه سطح توسعه كشورها رابطه مستقيمي با شاخص هاي كيفيت گروه هاي گوناگون جمعيتي دارد. در اين ميان گروه جمعيتي زنان به علت ويژ گي هاي آنان از نظر توانايي ها، مسئوليت ها و به طور كلي كاركردهايي كه در تسريع فرآيند توسعه كشور مي تواند به عهده داشته باشد، بسيار قابل توجه است.
* موقعيت تاريخي جايگاه زنان در ايران
مرور سابقه تاريخي، اجتماعي و مسائل فرهنگي، نظير تبيين جايگاه زنان از نظر ارزش ها، اعتقادات و باورهاي جامعه براي درك وضعيت زنان در ايران و نقش كنوني آنها در توسعه كشور امري ضروري است.
هنگامي كه زنان در يونان قديم حتي به عنوان شهروند، به حساب نمي آمدند، در ايران «پادشاهي هماي» و جنگ هاي «گردآفريد» به عنوان جزئي از تاريخ رقم مي خورد و در دوران بربريت مطلق اروپاي شمالي، زنان مسلمان ايراني مانند «ريحانه» دختر حسين خوارزمي به تحصيل و تدريس علم نجوم مشغول بودند. به طور كلي مي توان گفت كه موقعيت و مقام زن در هر دوره به شرايط زماني، محيطي و چگونگي محاسبات اجتماعي بستگي داشته است. به اين معنا كه حقوق و مقام زن در دوره هاي مختلف از جمله پيش از تاريخ «ايران باستان» و پس از اسلام و حتي امروز همواره تابعي از موقعيت دوران او بوده است.
با گذر از دوره هاي تاريخي نظير دوران مادها، هخامنشيان و قاجاريه و نهضت مشروطيت كه «بيداري واقعي زنان» از اين دوران آغاز شد، در دوران پهلوي نيز از زنان بيشتر به عنوان نماد نوگرايي و تجددطلبي استفاده مي شد.
در دوران انقلاب اسلامي برخي از محدوديت هاي تحميلي كه حاصل دوره هاي قبل بود از ميان رفت. زنان توانستند در رشته هاي مختلف علمي و دانشگاهي تحصيل كنند و در زمينه آموزش، توانايي هاي خود را به اثبات برسانند.
همين امر موجب افزايش آگاهي ها و حضور برجسته تر زنان در عرصه هاي مختلف شد. اگرچه به علت نبود بسترهاي كافي و لازم هنوز برخي از زنان براي فعاليت در جامعه با مشكلات گوناگوني مواجه هستند اما شرايطي براي فعاليت بيشتر زنان بويژه تحصيلكرده در طول اين سال ها تا حد زيادي فراهم شده است.
* لزوم توجه به جايگاه زنان
توجه به جايگاه زنان در برنامه هاي توسعه همان طور كه در چند سال اخير مورد توجه مسئولان و برنامه ريزان كشور قرار گرفته داراي اهميت ويژه اي است زيرا ميزان مشاركت هاي زنان در فعاليت هاي گوناگون اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي از شاخص هاي مهم توسعه همه جانبه و مورد توجه سازمان ملل براي تعيين درجه توسعه يافتگي كشورهاست. هرچند زنان با تلاش بسيار و مشاركت در سطوح گوناگون آموزشي و كسب مهارت هاي لازم تلاش كرده اند ميزان بهره مندي از حقوق خود را افزايش دهند اما به نظر مي رسد هنوز هم براي استفاده از توانمندي ها و قابليت هاي خود راهي طولاني در پيش دارند.
* نتيجه گيري
بديهي است كه ديگر نمي توان از حضور مؤثر زنان در زمينه هاي مختلف اجتماعي، اقتصادي و سياسي چشم پوشي كرد. زيرا به غير از افزايش نارضايتي ها، تأثير نامطلوبي بر روند توسعه يافتگي جوامع نيز خواهد داشت. از اين رو ضرورت دارد كه مسئولان و تصميم گيران در برنامه ريزي هاي توسعه زمينه رشد و تعالي زنان و در پي آن رشد و توسعه كشور را به عنوان قشري قابل توجه كه داراي توانايي هاي بسياري هستند برجسته تر كنند .